Orbis aka Google Earth AD 200

Orbis aka Google Earth AD 200

Vorig jaar verscheen de Romeinse routeplanner OmnesViae, een eenmansproject van webarchivaris René Voorburg. De ambities van een team geografen, historici en informatici van de Amerikaanse universiteit Stanford lagen echter nog een paar treden hoger: Orbis is een interactief ‘geospatiaal netwerkmodel van de Romeinse wereld’. Reizen als een Romein is entertainend op zich: marcheer met uw legioenen over de Rubicon of doorkruis per galei de Mare Nostrum. Maar door de wetenschappelijke onderbouw wordt het bovendien een onmisbare tool voor Oudheidkundigen.

Conventioneel kaartmateriaal, waarbij de wereld wordt voorgesteld vanuit de ruimte, schiet tekort in het bevatbaar maken van de beperkende omgevingsfactoren die invloed hebben op het transport van mensen, goederen en informatie. Kost, meer nog dan afstand, is hierin immers de determinerende factor. Orbis laat ons toe om de transportkosten voor de Romeinse wereld weer te geven, zowel in tijd als in uitgaven. Door het simuleren van verkeer langs de belangrijkste verkeersaders van het Romeinse wegennetwerk, de bevaarbare rivieren en honderden zeevaartroutes in de Middellandse Zee, Zwarte Zee en langs de Atlantische kusten, reconstrueert dit interactieve model de duur en financiële plaatje van reizen in de Oudheid.

Orbis, vrij toegankelijk op het internet, omvat 751 knooppunten, 84.631 kilometer heirbaan en 180.033 kilometer aan zeeroutes. De gegevens zijn geënt op het Romeinse Rijk op zijn hoogtepunt, rond 200 na Christus. De wetenschappers goten alle kennis over antieke windrichtingen, golfhoogtes, snelheid, transporttypes en reiskosten in één computermodel. Orbis biedt hulp bij onderzoek naar alles wat te maken heeft met transport, van handel over koeriersdiensten tot troepenverplaatsingen. Dat de interactieve mogelijkheden voor onderzoekers bijzonder uitgebreid zijn, kan worden afgeleid uit de 50 pagina’s tellende tutorial. Wie minder geduld heeft kan hieronder een instructiefilmpje bekijken.

“Ongetwijfeld zal iedereen die handel of regionale netwerken bestudeert, er gebruik van maken”, zegt Koen Verboven, professor klassieke geschiedenis aan de UGent. “Het Romeinse Rijk was niet alleen een van de grootste rijken in de wereldgeschiedenis. Het was ook een van de meest duurzame, dankzij de efficiënte verbindingen via de Middellandse Zee, bevaarbare rivieren en uiteraard de Romeinse wegen. Orbis toont niet alleen dat het rijk een zeer hoge graad van verbondenheid kende, maar laat ook zien waarom.”

Transportkosten

Wat was nu kern en periferie in het Romeinse Rijk? Dynamische kaarten op de website tonen aan dat niet de afstand doorslaggevend was, maar de transportkosten. Een ton graan bereikte Rome veel sneller en goedkoper per zeeschip uit Egypte dan per kar uit de Gallische binnenlanden, ook al lagen die duizend kilometer dichterbij. Voor korte tochten kan Orbis onnauwkeurig zijn. Het model werkt immers met gemiddelden, waardoor de betrouwbaarheid en het nut toenemen met de schaal. Bovendien bracht elke reis verrassingen met zich mee die niet in een generaliserend model passen. Want schepen moesten soms een ruwe zee trotseren en de legers trokken ook wel eens in het midden van de winter door de Alpen.

De belangrijkste bron voor de kostprijs van reizen is het Prijsedict van keizer Diocletianus. Dat legde, in het jaar 301 na Christus, maximumprijzen vast voor alle goederen en diensten in het rijk. “Maar het Prijsedict is geen onproblematische bron”, nuanceert Verboven. “Het geeft namelijk wettelijke maximumprijzen en er worden slechts 51 routes vermeld, waarvan er maar 49 geïdentificeerd zijn.” De makers erkennen dat: “Orbis biedt een raamwerk, waar heel wat gevalstudies over lokale mobiliteit eenvoudig aan kunnen worden toegevoegd. En dat zijn we ook van plan. Dit is slechts de eerste versie.”

Bron: De Standaard, 22 mei 2012; De Digitale Archivaris, 12 mei 2012

Share

2 reacties

  1. Goed! Ben ik weer aan zet met een nieuwe site: http://vici.org/
    :-)

  2. Tijl says:

    Heel mooi, René. En de recente vondsten al meteen verwerkt… puik!

Reageer