Archeologen hebben de afgelopen maanden een uitzonderlijk goed bewaard urnenveld opgegraven in Wijnegem (provincie Antwerpen). Een urnenveld is een grafveld waarbij crematieresten in een urn in de grond bijgezet. Zo’n 24 graven uit de vroege ijzertijd (ca. 2800 jaar oud) werden onderzocht. Enkele kringgreppels wijzen op graven van hogere sociale status. Dat ze zo goed bewaard zijn, is deels te danken aan de opgevoerde grond tijdens het gebruik als landbouwperceel sinds de middeleeuwen en de bewaring onder de 150 jaar oude beuken. Het terrein wordt nu ontwikkeld door POM-Antwerpen als CO²-neutraal bedrijventerrein ‘Den Hoek 3’.

Eind 2007 legde de provinciale dienst Erfgoed op vraag van POM-Antwerpen proefsleuven aan tussen de talrijke beuken op het perceel. De aanleiding was de ontwikkeling van Den Hoek 3 als KMO-zone. Omdat het vooronderzoek erop wees dat een goed bewaard urnenveld aanwezig was, besloot POM-Antwerpen vier archeologen aan te nemen. Sinds eind september 2008 werd het urnenveld onderzocht in samenwerking met de provinciale dienst Erfgoed. Een archeoloog van Universiteit Gent verzorgde de wetenschappelijke begeleiding. Naast het urnenveld, dat zich uitstrekte over 1 hectare, bevat het hele terrein sporen van een nederzetting uit de late ijzertijd/vroeg-Romeinse periode.

De urnen zijn redelijk goed bewaard en kwamen quasi ongeschonden uit de kuilen waarin ze zo’n 2800 jaar geleden achtergelaten waren. Enkele werden wel geraakt door vroegmiddeleeuwse ploegen. De graven die omgeven zijn met een kringgreppel, zijn vermoedelijk van personen met een hogere sociale rang. Vaak werd voor deze personen een grafmonument aangelegd bestaande uit een kringgreppel, of uitzonderlijker, een ellipsvormig langbed, met soms een aantal palen en vermoedelijk ook een grafheuvel. De graven die onder een grafheuvel liggen werden vaak niet ingegraven, waardoor ze meestal samen met de heuvel kapot geploegd werden. Toch troffen de archeologen twee urnen in een kringgreppel aan. De andere kringgreppels hadden geen centraal graf meer. Enkele van de graven kregen een grafgift mee bestaande uit een bijpotje. In twee gevallen werd een deel van het skelet apart in de kuil gesmeten. Omdat verder geen beenderresten in de kuil te vinden zijn en de resten doelbewust geplaatst lijken, wordt dit verklaard als onderdeel begravingritueel.

In totaal kwamen 24 graven, waarvan 12 urngraven aan het licht. Wat in de urnen zit is niet geweten, want de urnen worden nu nog niet leeggemaakt. Ze worden zo verzonden naar een laboratorium waar een fysisch antropoloog de beenderresten zal bestuderen. Daarna zal geweten zijn wat de leeftijd, het geslacht en mogelijk doodsoorzaken of ziekten geweest zijn van de overledene. Het is best mogelijk dat in de urnen nog grafgiften aanwezig zijn, het kan gaan over bv. metalen voorwerpen. Het grafveld wordt gedateerd op basis van de vorm en versiering van de urnen in de vroege ijzertijd. De komende maanden zal deze datering verfijnd worden door de 14C-datering op houtskoolstalen door het Koninklijk Instituut voor het Kunstpatrimonium.

Vermoedelijk meer dan zeven eeuwen later werd een landelijke landbouwnederzetting aangelegd op deze percelen, op de noordelijke helling van een uitloper van de dekzandrug waarop later Wijnegem ontstond. In de jaren 1950-1960 gingen vele sporen zonder documentatie door uitzavelingen verloren. Toen kwamen enkele waterputten uit de late ijzertijd/vroeg Romeinse periode aan het licht. Op de site konden de archeologen al vier plattegronden van huizen en een waterput optekenen. Opmerkelijk is dat het gaat om zeer lange gebouwplattegronden, tot 28 meter lang. Bij deze bewoning horen in totaal 3 waterputten. Vermoedelijk stonden er slechts twee van deze grote huizen tegelijk op deze plaats.

Nadien werden de percelen ontgonnen als akkers. Getuige daarvan zijn ploegsporen en de aanleg van enkele grachten. De bovenste laag werd dus verploegd. De landbouwontginning ging sinds de middeleeuwen gepaard met aanvoer van mest uit de potstallen. Zo werd de afdekkende laag steeds dikker. Zo’n 150 jaar geleden werden de percelen aangeplant met beuken. Die vrijwaarden het grafveld en de nederzetting van verdere verstoringen.

Bron en foto’s: provincie Antwerpen