Loden baar met inscriptie keizer Tiberius gevonden in Tongeren

In aanloop naar de heropening op 21 mei presenteerde het Provinciaal Gallo-Romeins Museum in Tongeren vandaag een nieuwe topvondst. In februari 2008 kwam tijdens een opgraving in opdracht van de stad Tongeren een loden baar met de naam van keizer Tiberius aan het licht. De baar is tot nog toe het enige voorwerp met een vermelding van een Romeinse keizer in de Civitas Tungrorum. Het is bovendien de vroegst gekende getuigenis voor de productie van lood aan de linkerzijde van de Rijn.

Het gaat om een loden baar die ongetwijfeld als grondstof voor publieke monumenten of voor infrastructuurwerken o.a. waterleidingen en rioleringen bedoeld was. Het was dus de bedoeling dat een dergelijke staaf hersmolten werd. “De archeologische context waarin het voorwerp gevonden is, is niet helemaal duidelijk,” verduidelijkt museumconservator Guido Creemers. “Het behoort in ieder geval tot de oudste bewoningsniveaus van Tongeren, dat in de Romeinse tijd de hoofdstad was van de Civitas Tungrorum.” Het stuk heeft een trapeziumvormige doorsnede, het weegt 18 kg en is 53 cm lang. Het draagt in een rechthoekig kader in het bovenvlak een inscriptie: ‘IMP(ERATORIS) TI(BERII) CAESARIS AVG(VSTI) GERM(ANICVM) TEC(-)’, wat zoveel betekent als ‘Eigendom van keizer Tiberius Caesar Augustus, lood van Germanië’. De term TEC verwijst méér dan waarschijnlijk naar de persoon of de ondernemer die de mijn exploiteerde voor de keizer. De keizer was in deze periode de eigenaar van alle grondstoffen.

De loden baar is tot nog toe het enige voorwerp met een vermelding van een Romeinse keizer in de Civitas Tungrorum. Keizer Tiberius regeerde van 14-37 na Christus. In die periode was de Romeinse stad Tongeren in volle uitbouw. Private en publieke gebouwen werden er opgericht, allicht werd de watervoorziening van de stad verfijnd en werd er ook gezorgd voor een degelijke afwatering. Monumenten ter ere van de keizer en de goden werden in de belangrijkste Romeinse steden in Gallië opgericht.

De term ‘GERM(anicum)’ wijst op een productie in Germanië. Historisch gezien is deze vermelding van uitzonderlijk belang. We kennen immers tot nog toe géén loden baren met vermelding van keizer Tiberius en de plaats van ontginning, Germanië. Allicht getuigt de ontdekking van een vroege loodontginning aan de linker Rijnoever, in het Eifelgebied. Loodisotopisch onderzoek heeft uitgewezen dat deze baar in het Eifelland of het Sauerland geproduceerd is. Omdat de Romeinen, na de nederlaag van Varus tegen de Germaanse leider Arminius in 9 n. Chr. hun expansiepolitiek aan de rechter Rijnoever opgegeven hadden, kan men met quasi zekerheid zeggen dat de exploitatie in het Eifelgebied moet gebeurd zijn.

Recent onderzoek toonde het belang van de Germaanse productie van lood vanaf de Augusteïsche verovering aan. Heel wat loden baren uit de tijd van Augsutus met titulatuur ‘GERM’ zijn gevonden in scheepswrakken in de Middellandse Zee. De loodproductie is relatief goed gekend in het Sauerland – tot de slag van Varus in 9 n. Chr. – op de rechteroever van de Rijn. Het Tongerse document is de vroegst gekende getuigenis voor de productie aan de linkerzijde van de Rijn, in het Eifelgebied zelf. De ontdekking is dus uitermate belangrijk voor de economische en historische kennis van Noord-Gallie in het begin van de keizertijd. De vondst wordt momenteel nog verder onderzocht door een multidisciplinaire ploeg van wetenschappers.

Bron en foto’s: Gallo-Romeins Museum

Share

1 reactie

  1. Ambiorix says:

    Laten we vooral de vinders ervan niet vergeten !
    Kristien, Ellen, Michiel en hun team maakte van de site van Tongeren – Vermeulenstraat een wetenschappelijk project dat gerust aan de buitenwereld getoond mag worden.
    De vondst is dan ook toe te schrijven aan hun harde werk wat het vernieuwde gallo-romeinse museum maar liefst 2 nieuwe vondsten opleverde. Naast de loden baar zal ook een gewelf van het hypocaust aan de tentoonstelling worden teogevoegd.

Reageer